Isang maikling kuwento: ano ang gagawin mo?
Sundan si Aling Rosa para malaman ang mga senyales at ang dapat gawin. Buksan ang tunog para marinig ang Filipino narration.
Ano ang nangyayari sa chronic venous disease
Dinadala ng mga vein ang dugo mula sa binti pabalik sa puso, pataas at kontra sa gravity. Kapag naglalakad, pinipiga ng muscle ng binti (calf) ang mga vein at itinutulak pataas ang dugo. May maliliit na one-way valve sa loob ng vein na pumipigil sa pagbagsak pabalik ng dugo. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Sa chronic venous disease, humihina o tumatagas ang mga valve, at nababanat ang pader ng vein. Bumabagsak pabalik ang dugo at naiipon sa ibabang bahagi ng binti, kaya nananatiling mataas ang pressure sa mga vein kahit naglalakad. Sa paglipas ng panahon, nagdudulot ito ng pamamaga, varicose veins at pagbabago sa balat. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Mas bihira, nasa malalalim na vein ang problema. Ang dating namuong dugo (DVT) ay puwedeng makasira sa mga valve o mag-iwan ng makitid na vein. Tinatawag itong post-thrombotic syndrome. Puwede ring harangan ng makitid na vein sa balakang (pelvis) ang paglabas ng dugo mula sa binti. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Dalawang termino na puwede mong marinig
Chronic venous disease ay sumasaklaw sa lahat, mula spider veins hanggang sugat sa binti. Chronic venous insufficiency ay ang mas malalang stage: pamamaga, pagbabago sa balat o sugat. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Gaano ito kakaraniwan?
Sa isang survey sa buong bansa, mga 1 sa bawat 2 Pilipinong adult ang may senyales o sintomas ng sakit sa vein, mas madalas sa babae at sa mas may edad. Wala pang 2 sa bawat 100 ang may malalang pagbabago gaya ng pamamaga, pangingitim ng balat o gumaling na sugat. [Data: Maravilla 2019]
Sa buong mundo, mga 1 sa bawat 5 adult ang may varicose veins. Sa isang malaking pag-aaral, mahigit kalahati ng may sakit sa vein ang lumala sa loob ng mga 13 taon. Mga 1 sa bawat 3 may varicose veins ang nagkaroon ng pagbabago sa balat, na nagpapataas ng risk ng sugat sa binti. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Mga stage ng sakit sa vein
Inilalarawan ng doktor ang sakit sa vein ayon sa stage, mula C0 hanggang C6, gamit ang sistemang tinatawag na CEAP. Ipinapakita ng stage kung ano ang nakikita sa binti, hindi kung gaano ito nakakaabala sa iyo. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
| Stage | Ano ang ibig sabihin |
|---|---|
| C0 | Walang nakikitang senyales, pero puwedeng may sintomas gaya ng mabigat o masakit na binti. |
| C1 | Spider veins (maliliit na pula o violet na ugat) o maliliit na asul na ugat sa ilalim ng balat. |
| C2 | Varicose veins: nakaumbok at baluktot na ugat, kadalasan sa binti (calf) o hita. |
| C3 | Pamamaga ng bukung-bukong o ibabang bahagi ng binti. |
| C4 | Pagbabago sa balat: pangingitim, makating pantal (eczema), o matigas at banat na balat malapit sa bukung-bukong. |
| C5 | Gumaling na sugat sa binti. |
| C6 | Bukas na sugat sa binti (sugat na hindi gumagaling). |
Ang stage C3 hanggang C6 ay tinatawag na chronic venous insufficiency. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Mga sintomas
Mabigat at pagod na bintiMasakit, pumipintig, o parang namamaga, lalo na pagkatapos ng matagal na pagtayo o pag-upo.
Pangangati at pag-iinitMakati o parang nag-iinit na balat sa ibabaw ng mga ugat o malapit sa bukung-bukong.
Pulikat sa gabiPulikat sa binti, madalas sa gabi.
Mga nakikitang pagbabagoNakaumbok na ugat, namamagang bukung-bukong, mas maitim o mas matigas na balat malapit sa bukung-bukong, o sugat.
May mga taong malalaki ang varicose veins pero walang nararamdaman, at may mga may sintomas kahit walang nakikitang ugat. May ibang problema sa binti na pareho ang pakiramdam, kaya mainam na magpa-check-up. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Magpatingin sa doktor sa madaling panahon kung:
- tumigas, namula at sumakit ang isang ugat. Namuong dugo ito sa ugat malapit sa balat, at puwede itong kumalat sa malalalim na vein. Tungkol sa superficial vein thrombosis
- hindi pa gumagaling ang sugat sa ibabang bahagi ng binti pagkalipas ng 2 linggo.
- dumugo ang varicose vein, kahit tumigil na ang pagdurugo. Magpatingin sa doktor sa loob ng ilang araw. Puwede itong dumugo ulit, at dapat magamot ang vein.
[Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Sino ang mas may risk
Babae
Mas may edad
Sobrang timbang
Matagal na pagtayo
May kapamilyang may varicose veins
Nagbuntis na dati
Nagkaroon na ng namuong dugo sa binti
[Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Ano ang mangyayari sa iyong check-up
Ang pangunahing test ay venous duplex ultrasound ng buong binti. Hindi ito masakit at ipinapakita nito kung aling vein at valve ang tumatagas o barado. Ginagawa ito bago ang anumang gamutan, kahit para sa spider veins, para hanapin kung may mas malaking tumatagas na vein sa ilalim. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Kung may hinalang bara sa mas mataas na bahagi, sa tiyan o balakang, puwedeng idagdag ang ultrasound ng mga vein doon. Ginagamit ang CT o MRI scan kung may planong procedure sa mga vein na iyon. Kung may sugat ka sa binti, tinitingnan din ang mga artery, halimbawa gamit ang ankle-brachial index (ABI). [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Ang doktor ang magpapasya kung anong mga test ang kailangan mo, at ipapaliwanag niya kung ano ang ibig sabihin ng mga resulta para sa iyo.
Mabigat ang binti o may varicose veins? Ipasuri ang iyong mga ugat.
Ang pagsusuri ng doktor at ultrasound lang ang makapagsasabi kung aling mga ugat ang tumatagas at kung anong gamutan ang tama para sa iyo. Tumitingin si Dr. Aaron Christopher P. Novales ng mga pasyenteng may sakit sa ugat.
Biglang hirap huminga o may sakit sa dibdib? Huwag nang hintayin ang konsulta sa klinika. Pumunta agad sa emergency room →
Paano ito ginagamot
Tungkol sa mga gamot sa pahinang ito
Binabanggit dito ang mga gamot para lang matulungan kang maintindihan ang plano ng iyong doktor. Huwag bumili o uminom ng anumang gamot dahil lang nabasa mo ito rito. Inumin lang ang inireseta ng doktor para sa iyo, at huwag kailanman magsimula, tumigil o magbago ng dose nang mag-isa.
Magpatingin sa doktor para malaman ang gamutang tama para sa iyo →
Ehersisyo at tamang timbang
Ang regular na ehersisyo, gaya ng paglalakad, ay nagpapagana sa calf muscle pump at puwedeng magpagaan ng sintomas. Kung sobra ang timbang mo, nakakatulong sa mga vein ang pagbabawas nito. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Compression stockings
Ang compression stockings ay medyas na pumipisil sa binti para tumulong itulak pataas ang dugo. Puwede nitong pagaanin ang pananakit, pagbigat at pamamaga. Ang doktor ang magpapayo kung anong uri at higpit ang tama para sa iyo. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Kung mahina rin ang daloy ng dugo sa mga artery ng binti (PAD), puwedeng hindi ligtas ang mahigpit na compression. Titingnan muna ng doktor ang iyong mga artery. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Mga gamot para sa sintomas
Puwedeng magreseta ang doktor ng gamot na nagpapagaan sa pagbigat, pananakit at pamamaga. Ginagamit ito kung hindi ka magpapa-procedure, naghihintay ng procedure, o may sintomas pa rin pagkatapos nito. Hindi nito tinatanggal ang varicose veins. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Mga procedure para isara ang tumatagas na vein
Inirerekomenda ang procedure para sa varicose veins na may sintomas, at para sa pagbabago sa balat o sugat na dulot ng tumatagas na vein malapit sa balat. Karamihan ay ginagawa nang outpatient gamit ang local anesthesia, at nakakalakad ka pauwi sa araw ding iyon. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Heat ablation (laser o radiofrequency): isinasara ng manipis na tubo ang tumatagas na pangunahing vein mula sa loob. Ito ang unang pinipili para sa mga pangunahing vein malapit sa balat.
Mga opsyon na walang init: medical glue, o pinagsamang mechanical at chemical na paraan, para sa mga mas gusto ang paraang walang init at walang pampamanhid na turok sa haba ng vein.
Foam sclerotherapy: isinasara ang vein ng foam na gamot na itinuturok habang ginagabayan ng ultrasound. Mainam para sa mas maliliit na vein at sanga nito.
Phlebectomy: tinatanggal ang mga nakaumbok na sangang vein sa pamamagitan ng maliliit na hiwa.
Ginagamit ang open surgery (stripping) kung walang ablation. Kadalasang ginagamot ang spider veins ng turok (sclerotherapy) o laser sa balat, pagkatapos munang magamot ang mas malaking tumatagas na vein. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Pagkatapos ng procedure, puwedeng pagsuotin ka ng compression stockings nang maikling panahon, at madalas may ultrasound check 1 hanggang 4 na linggo pagkatapos. Titingnan din ng doktor ang risk mong magkaroon ng namuong dugo. Kung umiinom ka ng blood thinner, tanungin ang doktor kung ano ang gagawin bago ang procedure. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Baradong malalalim na vein
Kung makitid o barado ang malaking vein sa balakang at malala ang sintomas, puwedeng pag-isipan ang stent na ipinapasok sa maliit na butas. Pinagpapasyahan ito ng isang specialist team. Hindi ito inirerekomenda kung magaan lang ang sintomas. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Venous leg ulcer (sugat sa binti)
Ang venous ulcer ay sugat sa ibabang bahagi ng binti, madalas malapit sa bukung-bukong, na mabagal gumaling dahil sa mataas na pressure sa mga vein. [Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Mahigpit na compressionAng patong-patong na bendahe o pambalot, na ikinakabit o itinuturo ng trained na staff, ay tumutulong gumaling ang sugat kapag nasuri na ang mga artery sa binti.
Gamutin nang maaga ang tumatagas na veinAng maagang pagsara sa tumatagas na vein ay nakakatulong para mas mabilis gumaling ang sugat at bumaba ang tsansang bumalik ito.
Antibiotic kung may impeksyon langHindi nakakatulong ang antibiotic sa paggaling ng sugat maliban kung may impeksyon ito.
Ituloy ang compression kahit gumaling na ang sugatAng pangmatagalang pagsusuot ng compression stockings ay nagpapababa ng tsansa ng bagong sugat.
[Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Araw-araw na pag-aalaga sa sarili
Laging gumalawMaglakad araw-araw. Kung matagal kang nakatayo o nakaupo, huminto paminsan-minsan para maglakad o igalaw pataas-pababa ang mga bukung-bukong.
Isuot ang iyong compression stockingsIsuot ito sa umaga, kung ipinayo ng iyong doktor.
Bantayan ang timbangAng pagbabawas ng sobrang timbang ay nagpapagaan ng pressure sa mga vein ng binti.
Habang buntisTanungin ang doktor tungkol sa compression stockings kung may sintomas ka sa ugat o varicose veins.
[Ref: ESVS 2022 Chronic Venous Disease]
Itanong sa iyong doktor
Dalhin ang mga tanong na ito sa iyong konsulta.
- Anong stage ang sakit ko sa vein, at aling mga vein ang tumatagas?
- Kailangan ko ba ng duplex ultrasound?
- Gaano kahigpit na compression stocking ang dapat kong isuot, at gaano katagal?
- Makakatulong ba sa akin ang procedure, at anong klase ang bagay sa mga vein ko?
- Sapat ba ang kalusugan ng mga artery sa binti ko para sa compression?
Mga kaugnay na kondisyon
Mga guideline na pinagbatayan para sa pahinang ito
- ESVS 2022 Chronic Venous Disease: De Maeseneer MG, Kakkos SK, et al. European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg 2022;63:184–267.
- ESVS 2021 Venous Thrombosis: Kakkos SK, et al. European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2021 Clinical Practice Guidelines on the Management of Venous Thrombosis. Eur J Vasc Endovasc Surg 2021;61:9–82.
- BJGP 2022 Bleeding Varicose Veins: Campbell B, Dilley C, Gohel M. Bleeding from varicose veins: advice in primary care and referral. Br J Gen Pract 2022;72(722):448–449.
- Maravilla 2019: Maravilla L, Salvador DR, Abola MT. National Health and Nutrition Education Survey on Chronic Venous Insufficiency. Philippine Journal of Internal Medicine 2019;57(3):120–126.