Isang maikling kuwento: ano ang gagawin mo?
Sundan si Grace para malaman ang mga senyales at ang dapat gawin. Buksan ang tunog para marinig ang Filipino narration.
Ano ang nangyayari sa lymphedema
Bukod sa mga artery at vein, may ikatlong klase ng daluyan sa iyong katawan: ang mga lymph vessel. Dinadala ng mga ito ang sobrang tubig, protina at cell mula sa mga tissue pabalik sa dugo, at dumadaan sa mga kulani (lymph node). [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Sa lymphedema, hindi kayang dalhin ng mga lymph vessel ang kasindaming tubig na nagagawa ng mga tissue. Puwedeng mangyari ito dahil hindi normal na nabuo ang mga lymph vessel (primary lymphedema), o dahil nasira ang mga ito ng operasyon, radiation, cancer o impeksyon gaya ng filariasis (secondary lymphedema). [Ref: ISL 2023 Lymphedema] [Ref: Lee 2024 Lymphedema]
Paano lumalala ang lymphedema, hakbang-hakbang
- Bumabagal ang pag-agos. Hindi kayang alisin ng mga lymph vessel ang tubig nang kasimbilis ng paglabas nito mula sa maliliit na daluyan ng dugo.
- Naiipon ang tubig na mayaman sa protina. Mayaman sa protina ang tubig na naiiwan. Nananatili ito sa tissue at nagdudulot ng malambot na pamamaga na nag-iiwan ng lubog kapag pinindot. Dahil sa naipong tubig, nahihirapan ding gumalaw sa lugar ang mga cell na lumalaban sa mikrobyo.
- Nagsisimula ang inflammation sa tissue. Nagtitipon ang mga immune cell sa namamagang tissue. Naglalabas sila ng mga kemikal na senyales (gaya ng IL-4, IL-13 at TGF-beta) na nagpapanatiling iritado ang tissue at nagpapabagal sa paggaling ng mga lymph vessel.
- Naiipon ang tissue na parang peklat at taba. Ang mga senyales na ito ay nagpapagana sa mga cell na gumagawa ng tissue na parang peklat (fibrosis) at nagpapalaki sa mga fat cell. Nagiging mas matigas at mas mabigat ang braso o binti, at mas kaunti na ang lubog kapag pinindot.
- Lalong humihina ang mga lymph vessel. Ang tissue na parang peklat at ang taba ay dumidiin sa mga lymph vessel at nagpapahina sa maliliit na muscle at valve na nagtutulak sa lymph pasulong. Lalong kumokonti ang tubig na naaalis, at umuulit ang siklo.
[Ref: Lee 2024 Lymphedema] [Ref: StatPearls 2025 Lymphedema] [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Bakit ito mahalaga sa iyo
- Magpagamot nang maaga. Ang maagang pamamaga ay kadalasang tubig pa lang at puwede pang humupa. Kapag naipon na ang tissue na parang peklat at taba, mas mahirap nang ibalik sa dati. [Ref: StatPearls 2025 Lymphedema] [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
- Protektahan ang balat mo sa impeksyon. Karaniwan ang impeksyon sa balat gaya ng cellulitis sa mga taong may lymphedema, at bawat isa ay puwedeng lalong makasira sa mga lymph vessel at magpalala ng pamamaga. [Ref: StatPearls 2025 Lymphedema]
- Puwedeng dumagdag sa pamamaga ang problema sa ugat (vein). Ang mahinang vein sa binti ay nagtutulak ng mas maraming tubig sa mga tissue, habang mas kaunti naman ang naaalis ng mahinang lymph vessel. Marami ang may parehong problema, kaya puwedeng suriin at gamutin ng doktor mo ang dalawa. [Ref: StatPearls 2025 Lymphedema]
Kadalasan, braso o binti ang naaapektuhan, pero puwede ring maapektuhan ang dibdib, suso, mukha o ari. [Ref: ISL 2023 Lymphedema] [Data: DOH Filariasis 2023]
Mga dahilan
Secondary lymphedema (karamihan ng kaso)
Pinsala sa mga lymph vessel o kulani (lymph node) dahil sa operasyon sa cancer na nag-aalis ng kulani, radiation, injury, paulit-ulit na impeksyon, o filariasis (impeksyon ng parasite na dala ng lamok). Mga 85% ng lymphedema sa buong mundo ay secondary. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Primary lymphedema
Hindi normal ang pagkakabuo ng mga lymph vessel mula pa pagkapanganak. Puwedeng lumabas ang pamamaga sa pagkabata, sa teenage years, o kapag adult na. May ilang klase na namamana. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Gaano ito kakaraniwan?
Mga 1 sa bawat 5 babae (21%) ang nagkakaroon ng lymphedema sa braso sa mga taon pagkatapos magpagamot sa breast cancer. Mga 4 na beses na mas mataas ang risk kapag tinanggal ang mga kulani sa kilikili, kumpara sa sentinel node biopsy na iilang kulani lang ang tinatanggal. [Data: DiSipio 2013]
Sa Pilipinas, dating may filariasis sa 46 na probinsya. Pagdating ng 2023, idineklara ng Department of Health na wala nang filariasis sa 44 sa mga ito, pero ang mga nahawa noon ay puwede pa ring may pamamaga. [Data: DOH Filariasis 2023]
Hindi lahat ng pamamaga ay lymphedema. Puwede ring dahil sa sakit sa vein, heart failure, sakit sa bato o atay, problema sa thyroid, ilang gamot, o lipedema (masakit na pag-ipon ng taba sa binti) ang pamamaga. Kailangang masuri nang maigi para malaman ang tunay na dahilan. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Mga senyales at stage
Kasama sa mga unang senyales ang pakiramdam na mabigat o masikip, mas masikip na damit, singsing o relo sa isang side, at pamamagang may naiiwang lubog kapag diniinan. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
| Stage | Ano ang puwede mong mapansin |
|---|---|
| Stage 0 | Wala pang nakikitang pamamaga, pero bumabagal na ang daloy ng lymph. Puwedeng makaramdam ng bigat. Puwedeng tumagal ang stage na ito nang ilang buwan o taon. |
| Stage I | Malambot na pamamaga na madalas lumiliit kapag itinaas ang braso o binti. Puwedeng mag-iwan ng lubog kapag diniinan. |
| Stage II | Pamamagang bihirang lumiit kahit itaas ang braso o binti. Mas tumitigas ang laman dahil sa naiipong taba at parang peklat na tissue. |
| Stage III | Matinding pamamaga na may makapal at matigas na balat, at mga pagbabago sa balat gaya ng mga tumutubong parang kulugo. Minsan, tinatawag itong elephantiasis. |
Pinakamaganda ang resulta kapag maagang sinimulan ang gamutan, sa stage 0 o I. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Ano ang mangyayari sa iyong check-up
Kadalasang nalalaman ang lymphedema sa pagtatanong at physical exam. Titingnan din ng doktor kung may ibang dahilan ang pamamaga. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Pagsukat ng braso o binti
Sinusukat ang paligid ng braso o binti sa ilang lugar at ikinukumpara sa kabila, para mabantayan ang pamamaga habang tumatagal. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Duplex ultrasound
Kadalasang unang test, para makita kung may clot o sirang valve sa mga vein, na puwede ring magdulot ng pamamaga. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Lymph imaging
Ipinapakita ng lymphoscintigraphy, o ng ICG lymphography na gumagamit ng espesyal na dye at camera, kung gaano kaayos dumadaloy ang lymph. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Bioimpedance
Isang test na hindi masakit na nakakakita ng sobrang tubig bago pa makita ang pamamaga. Nakakatulong ito pagkatapos ng gamutan sa cancer. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Ang doktor ang magpapasya kung anong mga test ang kailangan mo, at ipapaliwanag niya kung ano ang ibig sabihin ng mga resulta para sa iyo.
Pamamagang hindi nawawala? Ipasuri ito.
Ang pagsusuri ng doktor lang ang makapagsasabi kung lymphedema ang pamamaga mo o iba pang sakit, at kung anong gamutan ang tama para sa iyo. Si Dr. Aaron Christopher P. Novales ay isang Certified Lymphedema Therapist at tumitingin ng mga pasyenteng may lymphedema.
Biglang pamamaga kasabay ng hirap huminga o sakit sa dibdib? Huwag nang hintayin ang konsulta sa klinika. Pumunta agad sa emergency room →
Paano ginagamot ang lymphedema
Tungkol sa mga gamot sa pahinang ito
Binabanggit dito ang mga gamot para lang matulungan kang maintindihan ang plano ng iyong doktor. Huwag bumili o uminom ng anumang gamot dahil lang nabasa mo ito rito. Inumin lang ang inireseta ng doktor para sa iyo, at huwag kailanman magsimula, tumigil o magbago ng dose nang mag-isa.
Magpatingin sa doktor para malaman ang gamutang tama para sa iyo →
Ang pangunahing gamutan ay complete decongestive therapy (CDT), na ibinibigay ng mga trained na therapist. Dalawa ang phase nito. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Phase 1: Paliitin ang pamamaga
- Pag-aalaga sa balat
- Manual lymphatic drainage, isang banayad na masahe na nagpapadaloy ng naipong tubig
- Mga ehersisyo
- Multilayer compression bandaging, na inilalagay ng trained na staff
Phase 2: Panatilihing maliit
- Sukat na compression garment o sleeve, isinusuot araw-araw
- Araw-araw na pag-aalaga sa balat
- Regular na ehersisyo
- Manual lymphatic drainage kung kailangan
[Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Compression garments
Ang compression garment na tama ang sukat at ipinasadya para sa iyo ang susi para hindi bumalik ang pamamaga. Dapat itong ireseta ng doktor, lalo na kung may sakit ka sa artery, dahil hindi ligtas ang compression para sa lahat. Puwedeng makasama ang maling pagbebenda, kaya dapat trained na staff ang gumawa o magturo nito. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Pneumatic compression pump
Makakatulong sa ilang tao ang sleeve na lumolobo nang sunud-sunod. Ginagamit ito kasabay ng compression garment. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Operasyon, para lang sa ilang pasyente
Sa microsurgery, puwedeng ikonekta ang mga lymph vessel sa mga vein o ilipat ang malulusog na lymph node. Sa mga huling stage, kapag halos puro sobrang taba na ang laman ng pamamaga, puwede itong tanggalin ng espesyal na uri ng liposuction. Pinakamabisa ang operasyon kung gagawin ng mga surgeon na may karanasan at sasamahan ng compression, na kailangan pa rin pagkatapos. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Mga gamot
Hindi ginagamot ng water pills (diuretics) ang lymphedema at hindi ito inirerekomenda nang pangmatagalan. Kailangang magamot agad ng doktor ang mga impeksyon. Ang mga madalas magkaimpeksyon ay puwedeng bigyan ng pang-iwas na gamutan. Ginagamot ang filariasis ng gamot na inireseta ng doktor. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Pamumuhay nang may lymphedema
Alagaan ang iyong balatHugasan nang marahan, patuyuing mabuti, lalo na sa pagitan ng mga daliri sa paa at sa mga tupi ng balat, at maglagay ng lotion o moisturizer araw-araw. Gamutin agad ang mga sugat at fungal infection (gaya ng alipunga).
Laging gumalawMaglakad at gumamit ng hagdan araw-araw. Subukang mag-ehersisyo nang hindi bababa sa 150 minuto bawat linggo, halo ng aerobic at strength exercise.
Isuot ang iyong garmentAraw-araw, ayon sa reseta. Palitan ito kapag lumuwag na.
Itaas ang braso o bintiNakakatulong itaas ito habang nagpapahinga, lalo na sa mga unang stage.
Panatilihin ang malusog na timbangMas nabibigatan ang mga lymph vessel kapag sobra ang timbang. Hindi kailangan ng espesyal na diet, at hindi nakakatulong ang pagbabawas ng iniinom na tubig.
Humingi ng suportaMahirap mamuhay nang may pamamaga. Bahagi ng mabuting pag-aalaga ang suporta sa iyong damdamin at mula sa ibang tao.
[Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Kung may risk ka pagkatapos ng gamutan sa cancer
Kaugnay ng mas mababang risk ang ehersisyo, malusog na timbang, at mas kaunting kulaning tinatanggal sa operasyon. Iwasan ang sobrang init sa braso o binting may risk, at mag-ingat na hindi magkaimpeksyon. Hindi mo kailangang itigil ang mga normal mong gawain dahil sa takot. Nakakatulong ang pagiging aktibo. [Ref: ISL 2023 Lymphedema]
Itanong sa iyong doktor
Dalhin ang mga tanong na ito sa iyong konsulta.
- Lymphedema ba ang aking pamamaga, o iba?
- Anong stage na ito, at paano natin ito susukatin habang tumatagal?
- Saan ako makakakuha ng decongestive therapy mula sa trained na therapist?
- Anong compression garment at pressure ang tama para sa akin?
- Ano ang dapat kong gawin kung ang aking braso o binti ay namula, uminit o sumakit?
Ang lymphedema care sa klinikang ito ay pinamumunuan ng isang Certified Lymphedema Therapist.
Mga kaugnay na kondisyon
Mga source para sa pahinang ito
- ISL 2023 Lymphedema: Executive Committee of the International Society of Lymphology. The diagnosis and treatment of peripheral lymphedema: 2023 consensus document of the International Society of Lymphology. Lymphology 2023;56:133–151.
- Lee 2024 Lymphedema: Lee S-O, Kim I-K. Molecular pathophysiology of secondary lymphedema. Front Cell Dev Biol 2024;12:1363811.
- StatPearls 2025 Lymphedema: Nimmana BK, Kimyaghalam A, Manna B. Lymphedema. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; updated 18 October 2025.
- AHA VTE Symptoms: American Heart Association. Symptoms and diagnosis of venous thromboembolism.
- DiSipio 2013: DiSipio T, Rye S, Newman B, Hayes S. Incidence of unilateral arm lymphoedema after breast cancer: a systematic review and meta-analysis. Lancet Oncol 2013;14(6):500–15. Buod.
- DOH Filariasis 2023: Philippine News Agency. DOH: 44 of 46 identified provinces in PH already filariasis-free. 14 July 2023.