Isang maikling kuwento: ano ang gagawin mo?
Sundan si Mang Andoy para malaman ang mga senyales at ang dapat gawin. Buksan ang tunog para marinig ang Filipino narration.
Ano ang nangyayari sa paa kapag may diabetes
Sa paglipas ng panahon, puwedeng mapinsala ng mataas na blood sugar ang paa sa dalawang paraan. Madalas, sabay itong nangyayari. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Sira sa nerve (neuropathy)
Namamanhid ang paa, kaya baka hindi mo mapansin ang hiwa, paltos o masikip na sapatos. Ang maliit na sugat ay puwedeng lumala at maging ulcer bago mo pa malaman.
Mahinang daloy ng dugo (PAD)
Pinakikitid o binabarahan ng plaque ang mga artery sa binti, madalas sa ibaba ng tuhod. Kaunting dugo lang ang nakakarating sa paa, kaya mabagal gumaling ang sugat at mas mahirap labanan ang impeksyon.
Mga kalahati ng may diabetes at sugat sa paa ay may peripheral artery disease (PAD) din. Dahil sa PAD, mas malamang ang mabagal na paggaling, gangrene at amputation. Senyales din ito ng mas mataas na risk ng atake sa puso at stroke. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Bakit ito mahalaga
Mga 1 sa bawat 13 Pilipinong adult ang may diabetes, at mga kalahati sa kanila ang hindi alam na may diabetes sila. [Data: IDF Atlas 2025]
Bawat taon, mga 2 sa bawat 100 taong may diabetes ang nagkakaroon ng sugat sa paa. Hanggang 85 sa bawat 100 amputation ng binti na hindi dahil sa aksidente ay nagsisimula sa sugat sa paa. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Mga babalang senyales
Magpatingin sa doktor sa madaling panahon kung mapansin mo ang alinman sa mga ito: [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD] [Ref: IWGDF 2023 Practical Guidelines]
Manhid, tusok-tusok o mahapdi ang paaO pakiramdam na parang naka-medyas kahit hindi naman.
Hiwa, paltos o sugatAnumang sugat sa balat ng paa, kahit hindi masakit. Kailangang ipa-check agad ang sugat na hindi gumaganda.
Mga senyales ng mahinang daloy ng dugoMalamig o maputlang paa, mahinang pulso sa paa, makintab na balat na kaunti ang buhok, o sakit sa binti kapag naglalakad.
Sakit sa paa sa gabi o kahit nagpapahingaKung gumagaan ang sakit kapag nakalaylay ang binti sa gilid ng kama, puwedeng ibig sabihin ay napakahina na ng daloy ng dugo.
Puwedeng tahimik ang PAD
Kapag may diabetes, puwedeng itago ng sira sa nerve ang karaniwang sakit ng PAD, at puwede pang maramdamang mainit ang paa. Kaya mahalaga ang regular na pagpapa-check ng paa sa health worker, kahit maganda ang pakiramdam mo. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Ano ang mangyayari sa iyong check-up
Lahat ng may diabetes ay dapat magpa-check ng paa kahit isang beses kada taon. Tatanungin ka ng doktor tungkol sa sintomas, titingnan ang iyong paa, at kakapain ang pulso sa paa. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Kung may hinala ang doktor na may PAD ka, o kung may sugat ka na sa paa, may simpleng test na hindi masakit para i-check ang daloy ng dugo sa paa: [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Ankle-brachial index (ABI): kinukumpara ang blood pressure sa bukung-bukong at sa braso.
Toe-brachial index (TBI): gumagamit ng maliit na cuff sa hinlalaki ng paa. Mas tumpak ito kapag matigas ang mga artery sa bukung-bukong dahil sa calcium, na karaniwan sa diabetes.
Doppler (sound waves): pinapakinggan ng maliit na probe ang daloy ng dugo sa mga artery ng paa.
Iba pang test kapag may sugat: nakakatulong ang toe pressure o sukat ng oxygen sa balat para matantiya kung gagaling nang maayos ang sugat.
Walang iisang test na makakapagsabing walang PAD, kaya sabay-sabay itong ginagamit. Kung may balak na procedure, ginagamit ang ultrasound, CT o angiogram para makita ang mga artery mula tiyan hanggang paa. Dapat ding i-check ang PAD bago ang anumang nakaplanong operasyon sa paa. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Gaano kadalas dapat ipa-check ang paa
| Ang risk ng iyong paa | Pagpapa-check ng paa sa health worker |
|---|---|
| Walang pamamanhid at walang PAD | Isang beses kada taon |
| May pamamanhid o PAD | Tuwing 6 hanggang 12 buwan |
| May pamamanhid o PAD, at may pagbabago sa hugis ng paa (deformity), o parehong pamamanhid at PAD | Tuwing 3 hanggang 6 na buwan |
| May pamamanhid o PAD, at nagkasugat na sa paa dati, na-amputate na, o may kidney failure | Kada 1 hanggang 3 buwan |
[Ref: IWGDF 2023 Practical Guidelines]
Ang doktor ang magpapasya kung anong mga test ang kailangan mo, at ipapaliwanag niya kung ano ang ibig sabihin ng mga resulta para sa iyo.
May diabetes? Ipasuri ang iyong mga paa.
Sa foot check ng doktor, puwedeng makita ang pinsala sa nerve at mahinang daloy ng dugo bago pa magkasugat. Tumitingin si Dr. Aaron Christopher P. Novales ng mga pasyenteng may diabetes at mahinang daloy ng dugo sa paa.
Sugat sa paa na may kumakalat na pamumula, lagnat o umiitim na balat? Huwag nang hintayin ang konsulta sa klinika. Pumunta agad sa emergency room →
Paano ito ginagamot
Tungkol sa mga gamot sa pahinang ito
Binabanggit dito ang mga gamot para lang matulungan kang maintindihan ang plano ng iyong doktor. Huwag bumili o uminom ng anumang gamot dahil lang nabasa mo ito rito. Inumin lang ang inireseta ng doktor para sa iyo, at huwag kailanman magsimula, tumigil o magbago ng dose nang mag-isa.
Magpatingin sa doktor para malaman ang gamutang tama para sa iyo →
Alaga ng isang team
Pinakamainam na gamutin ng isang team ng health workers ang sugat sa paa na may PAD. Kasama sa alaga ang paglilinis ng sugat at pagtanggal ng patay na tissue, pag-alis ng diin sa sugat gamit ang espesyal na sapatos o cast, mabilis na gamutan ng impeksyon, at kontrol sa blood sugar. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Pagbukas ng baradong artery
Kung ang mahinang daloy ng dugo ang pumipigil sa paggaling ng sugat, puwedeng kailanganin ang procedure para maibalik ang daloy ng dugo (revascularization). Ang vascular specialist ang magdedesisyon kung kailan at paano. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Ang vascular specialist ang magpapasya kung kailangan at kung kailan bubuksan ang mga artery. Kailangan ng agarang pangangalaga ng espesyalista ang infected na sugat o gangrene. Kung hindi malinaw na gumagaling ang sugat pagkatapos ng ilang linggong maayos na pangangalaga, bumalik sa doktor para masuri muli ang daloy ng dugo.
Puwedeng buksan ang artery gamit ang balloon o stent sa pamamagitan ng manipis na tubo, o gamit ang bypass na gumagamit ng sarili mong ugat para lampasan ang bara. Ang layunin ay may malinaw na daanan ng dugo papunta sa kahit isang artery ng paa. Nakadepende ang pagpili sa iyong kalusugan, sa gusto mo, sa lokasyon ng bara, at kung may maayos na ugat na magagamit. Chine-check ulit ang daloy ng dugo pagkatapos ng procedure. Hindi ginagawa ang procedure kapag napakaliit ng tsansang magtagumpay ito. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Mga gamot na nagpoprotekta sa puso at binti
Mataas ang panganib ng atake sa puso at stroke ng mga may diabetes at PAD. Magtatakda ang doktor ng target para sa iyong blood sugar, blood pressure at cholesterol, at aayusin ang mga gamot mo para maabot ang mga ito. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Puwede ka ring resetahan ng doktor ng gamot na tumutulong pigilan ang pamumuo ng dugo. Ang ilang mas mataas ang panganib ay puwedeng mangailangan ng pangalawang gamot.
Para sa type 2 diabetes, may ilang mas bagong gamot sa diabetes na nagpoprotekta rin sa puso. Ang doktor ang magpapasya kung tama ito para sa iyo, at puwede niyang ipahinto muna ang ilan habang gumagaling ang sugat sa paa. Huwag ihinto o baguhin ang anumang gamot nang mag-isa. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD]
Pagkatapos gumaling ang sugat
Mga 4 sa bawat 10 tao ang nagkakaroon ulit ng sugat sa paa sa loob ng 1 taon matapos gumaling ang sugat, at mga 6 sa bawat 10 sa loob ng 3 taon. Ituloy ang araw-araw na pag-aalaga sa paa, isuot ang sapatos na payo ng iyong foot team, at pumunta sa bawat check-up ng paa. [Ref: IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD] [Ref: IWGDF 2023 Practical Guidelines]
Araw-araw na pag-aalaga sa paa
Tingnan ang dalawang paa araw-araw, pati sa pagitan ng mga daliri. Gumamit ng salamin para makita ang talampakan, o magpatulong sa kapamilya. [Ref: IWGDF 2023 Practical Guidelines]
Huwag maglakad nang nakayapakKahit sa bahay. Hindi sapat ang medyas lang o manipis na tsinelas para protektahan ang paa.
Magsuot ng sapatos na saktoHindi masikip at walang magaspang na gilid. Kapain ang loob ng sapatos bago isuot.
Hugasan at patuyuin ang paa araw-arawGumamit ng maligamgam na tubig, hindi mainit. Patuyuing mabuti, lalo na sa pagitan ng mga daliri.
Panatilihing malambot ang balatLagyan ng lotion ang tuyong balat, pero hindi sa pagitan ng mga daliri.
Gupitin nang diretso ang kuko sa paaHuwag tanggalin nang mag-isa ang mata ng isda o kalyo gamit ang blade, acid o plaster. Ipagamot ito sa health worker.
Huwag painitan ang paaHuwag gumamit ng heater o hot-water bottle. Puwedeng mapaso ang manhid na paa nang hindi mo nararamdaman.
Magsuot ng malinis na medyas na walang makapal na tahi at palitan ito araw-araw. Kung may makitang paltos, hiwa, gasgas o sugat, magpatingin agad sa doktor. [Ref: IWGDF 2023 Practical Guidelines]
Itanong sa iyong doktor
Dalhin ang mga tanong na ito sa iyong konsulta.
- May sira ba sa nerve o mahinang daloy ng dugo sa paa ko?
- Ano ang risk ng paa ko, at gaano kadalas ito dapat ipa-check?
- Kailangan ko ba ng ABI o toe pressure test?
- Anong sapatos ang dapat kong isuot?
- Nasa target ba ang blood sugar, blood pressure at cholesterol ko?
Mga kaugnay na kondisyon
Mga guideline na pinagbatayan para sa pahinang ito
- IWGDF/ESVS/SVS 2023 Diabetes and PAD: Fitridge R, Chuter V, Mills JL, et al. The intersocietal IWGDF, ESVS, SVS guidelines on peripheral artery disease in people with diabetes and a foot ulcer. Diabetes Metab Res Rev 2024;40:e3686.
- IWGDF 2023 Practical Guidelines: Schaper NC, et al. Practical guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024;40:e3657.
- ACC/AHA/SVM 2024 PAD: Gornik HL, et al. 2024 ACC/AHA multisociety guideline for lower extremity PAD. Circulation 2024;149:e1313–e1410.
- IDF Atlas 2025: International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas, 11th edition: Philippines (mga tantiya para sa 2024).