Isang maikling kuwento: ano ang gagawin mo?
Sundan si Tito Eddie para malaman ang mga senyales at ang dapat gawin. Buksan ang tunog para marinig ang Filipino narration.
Ano ang nangyayari sa sakit sa carotid artery
May dalawa kang carotid artery, isa sa bawat gilid ng leeg. Dinadala nito ang dugo papunta sa utak at mga mata. [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Naiipon ang taba (plaque) sa loob ng carotid artery, kadalasan kung saan ito naghihiwalay sa dalawang sanga. Ang pagkitid na ito ay tinatawag na carotid stenosis. Puwedeng humiwalay ang isang piraso ng plaque, o ng namuong dugo sa ibabaw nito, at bumiyahe papunta sa utak. Doon, binabarahan nito ang maliit na artery at nagdudulot ng stroke, o maikling mini-stroke na tinatawag na transient ischaemic attack (TIA). [Ref: ESVS 2023 Carotid]
May sintomas (symptomatic)
Nagkaroon ka ng stroke, TIA, o biglang pagkawala ng paningin sa isang mata sa parehong gilid ng pagkitid, sa nakaraang 6 na buwan. Pinakamataas ang risk ng panibagong stroke sa mga unang araw at linggo, kaya kailangan mo ng agarang gamutan.
Walang sintomas (asymptomatic)
Nakita ang pagkitid sa isang scan, pero hindi ka nagkaroon ng sintomas ng stroke. Mas mababa ang risk ng stroke. Gamot at malusog na pamumuhay ang pangunahing gamutan.
[Ref: ESVS 2023 Carotid]
Bakit ito mahalaga
Ang stroke ang pangatlong pangunahing sanhi ng pagkamatay sa Pilipinas, na may mga 56,000 namatay mula Enero hanggang Nobyembre 2025. [Data: PSA 2025]
Sa buong mundo, mga 1 hanggang 2 sa bawat 100 adult ang may carotid artery na kalahati o higit pa ang kitid nang hindi nila alam. Mas karaniwan ito sa mas may edad, sa mga lalaki, at sa mga naninigarilyo o may diabetes, high blood, mataas na cholesterol, o sakit sa artery ng puso o binti. [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Mga babalang senyales
Karamihan ng may makitid na carotid artery ay walang sintomas hanggang magka-TIA o stroke. Biglang lumalabas ang mga senyales na ito, kadalasan sa isang gilid ng katawan: [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Panghihina o pamamanhidNg mukha, braso o binti, sa isang gilid. Puwedeng parang lampa ang braso o binti.
Hirap magsalitaBulol na pananalita, o hirap humanap ng salita, umintindi o magsulat.
Pagkawala ng paningin sa isang mataBiglang paglabo o pagkawala ng paningin sa isang mata, madalas parang kurtinang bumababa (amaurosis fugax).
Mga senyales na nawawalaKung nawala ang mga senyales sa loob ng ilang minuto o oras, puwedeng TIA ito. Emergency pa rin ito.
Bakit kailangang kumilos agad kapag may TIA
Sa mga pag-aaral, hanggang 1 sa bawat 5 tao ang na-stroke sa loob ng isang linggo pagkatapos ng TIA. Ang agarang pagpunta sa emergency room at pagpapagamot sa loob ng ilang araw ay nakakaiwas sa marami sa mga stroke na ito. [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Ang pagkahilo lang, pagkahimatay, o pagdoble lang ng paningin ay kadalasang hindi dahil sa makitid na carotid artery. Pero ang biglang pagdoble ng paningin, biglang hirap maglakad, o biglang matinding pagkahilo ay puwede pa ring stroke sa likod na bahagi ng utak. Pumunta agad sa emergency room. Hindi dapat isisi sa mga artery sa leeg ang pagkahilo kapag lumilingon, maliban kung may nakitang problema sa scan. [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Ano ang mangyayari sa iyong check-up
Ang pangunahing test ay carotid duplex ultrasound. Hindi ito masakit at ipinapakita nito kung gaano kakitid ang artery. Puwedeng idagdag ang CT o MR angiogram para planuhin ang gamutan. Bihirang kailanganin ang angiogram na gumagamit ng catheter. Pagkatapos ng TIA o stroke, ginagawa rin ang brain scan (CT o MRI). [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Hindi inirerekomenda na i-screen ang lahat. Puwedeng pag-isipan ang scan kung may dalawa o higit pang risk factor ka, pangunahin para masigurong tama ang iyong mga gamot. [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Ang doktor ang magpapasya kung anong mga test ang kailangan mo, at ipapaliwanag niya kung ano ang ibig sabihin ng mga resulta para sa iyo.
Nag-aalala sa stroke? Ipasuri ang iyong mga artery.
Ang pagsusuri ng doktor at ultrasound lang ang makapagsasabi kung kumitid ang iyong carotid artery at kung anong gamutan ang tama para sa iyo. Tumitingin si Dr. Aaron Christopher P. Novales ng mga pasyenteng may carotid artery disease.
Lumaylay ang mukha, nanghina ang braso o nahihirapang magsalita? Huwag nang hintayin ang konsulta sa klinika. Pumunta agad sa emergency room →
Paano ito ginagamot
Tungkol sa mga gamot sa pahinang ito
Binabanggit dito ang mga gamot para lang matulungan kang maintindihan ang plano ng iyong doktor. Huwag bumili o uminom ng anumang gamot dahil lang nabasa mo ito rito. Inumin lang ang inireseta ng doktor para sa iyo, at huwag kailanman magsimula, tumigil o magbago ng dose nang mag-isa.
Magpatingin sa doktor para malaman ang gamutang tama para sa iyo →
Tamang gawi
Tumigil sa paninigarilyo, kumain nang masustansya at maging aktibo. Inirerekomenda ito sa lahat ng may makitid na carotid artery. [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Mga gamot
Gamot na nagpapababa ng cholesterol: pinabababa ang panganib ng stroke at atake sa puso. Ang doktor ang pumipili ng gamot at ng dose.
Gamot sa blood pressure: kung may high blood ka.
Antiplatelet na gamot: tumutulong pigilan ang pamumuo ng dugo. Ang doktor ang pipili kung alin, at kung gaano katagal.
Kontrol sa diabetes: kung may diabetes ka.
[Ref: ESVS 2023 Carotid]
Mga procedure para buksan ang artery
May ilang kailangan din ng procedure. Carotid endarterectomy ay operasyon sa pamamagitan ng hiwa sa leeg para tanggalin ang plaque. Carotid stenting ay paglalagay ng maliit na tubong mesh sa loob ng artery gamit ang manipis na catheter. [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Kung kailangan mo ng procedure o hindi, nakadepende ito sa kung gaano kakitid ang artery, kung nagkaroon ka na ng sintomas, at sa iyong kabuuang kalusugan. Kung na-stroke ka o nagka-mini-stroke, magpatingin agad sa doktor, dahil kung kailangan ang procedure, pinakamabisa ito sa loob ng ilang araw.
Tutulungan ka ng doktor at ng vascular team na pumili sa pagitan ng operasyon at stenting. [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Pagkatapos ng procedure
Patuloy mong iinumin ang mga gamot na inireseta ng doktor, kadalasan nang pangmatagalan. Pagpaplanuhan ninyo ng doktor ang mga follow-up na ultrasound. [Ref: ESVS 2023 Carotid]
Araw-araw na pag-aalaga sa sarili
Inumin ang gamot araw-arawKahit maganda ang pakiramdam mo. Magtanong muna bago itigil ang alinman sa mga ito.
Bantayan ang blood pressurePanatilihin ito sa target na itinakda ng iyong doktor.
Huwag manigarilyoAng pagtigil sa paninigarilyo ay nagpapababa ng risk ng stroke at atake sa puso.
Kilalanin ang mga babalang senyalesIturo sa pamilya ang BE FAST, at pumunta agad sa emergency room kapag may lumabas na senyales.
[Ref: ESVS 2023 Carotid] [Ref: AHA/ASA Stroke Warning Signs]
Itanong sa iyong doktor
Dalhin ang mga tanong na ito sa iyong konsulta.
- Gaano kakitid ang carotid artery ko, at sa aling gilid?
- Konektado ba ang mga sintomas ko sa pagkitid?
- Tama ba ang mga gamot ko?
- Makakatulong ba sa akin ang endarterectomy o stenting, at ano ang mga risk?
- Gaano kadalas dapat ipa-check ang mga artery ko?
Mga kaugnay na kondisyon
Mga guideline na pinagbatayan para sa pahinang ito
- ESVS 2023 Carotid: Naylor R, Rantner B, et al. European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2023 Clinical Practice Guidelines on the Management of Atherosclerotic Carotid and Vertebral Artery Disease. Eur J Vasc Endovasc Surg 2023;65:7–111.
- AHA/ASA Stroke Warning Signs: American Stroke Association. Stroke symptoms and warning signs (F.A.S.T. and other sudden signs).
- PSA 2025: Philippine Statistics Authority, pansamantalang (provisional) datos ng sanhi ng pagkamatay, Enero hanggang Nobyembre 2025, ayon sa ulat ng GMA News (28 Mayo 2026).