Isang maikling kuwento: ano ang gagawin mo?
Sundan si Ben para malaman ang mga senyales at ang dapat gawin. Buksan ang tunog para marinig ang Filipino narration.
Anong mga problema ang puwedeng mangyari sa aorta
Dinadala ng aorta ang dugo mula sa puso, dumadaan sa dibdib (ang thoracic aorta) at pababa sa tiyan (ang abdominal aorta). [Ref: AHA Aorta Health]
Aneurysm
Lumolobo palabas ang mahinang bahagi ng pader ng aorta. Kadalasan, dahan-dahan itong lumalaki nang walang nararamdaman. Habang lumalaki ito, tumataas ang risk na mapunit o pumutok. [Ref: AHA Aorta Health] [Ref: ESC 2024 PAAD]
Dissection
Pumapasok ang dugo sa pagitan ng mga layer ng pader ng aorta at pinaghihiwalay ang mga ito. Emergency ito. [Ref: AHA Aorta Health]
Pagputok (rupture)
Pumuputok ang pader at lumalabas ang dugo. Puwede itong ikamatay at kailangan ng emergency na operasyon. [Ref: AHA Aorta Health]
Gaano kakaraniwan ang aortic aneurysm?
Mga 1 sa bawat 100 adult na edad 30 hanggang 79 sa buong mundo ang may abdominal aortic aneurysm. Mga 4 na beses itong mas madalas sa lalaki kaysa sa babae. Ang Western Pacific, kung saan kasama ang Pilipinas, ang may pinakamataas na tantiyang porsyento sa lahat ng rehiyon sa mundo (1.31%). [Data: Song 2022 AAA]
Sino ang mas may risk
- High blood pressure (high blood), lalo na kung matagal na at hindi kontrolado. Ito ang pinakamalaking risk factor para sa dissection. [Ref: AHA Dissection 2026]
- Paninigarilyo, ngayon man o noon. [Ref: AHA Aorta Health] [Ref: Song 2022 AAA]
- Pagtanda at pagiging lalaki. [Ref: AHA Aorta Health]
- Magulang o kapatid na nagkaroon ng aortic aneurysm o dissection. [Ref: ESC 2024 PAAD] [Ref: ACC/AHA 2022 Aortic]
- Mga sakit na namamana gaya ng Marfan syndrome o Ehlers-Danlos syndrome, at pagkapanganak na may bicuspid aortic valve (balbulang may dalawang flap sa halip na tatlo). [Ref: AHA Aorta Health] [Ref: ESC 2024 PAAD]
- Mataas na cholesterol at pagtigas ng mga artery. [Ref: AHA Aorta Health]
Sino ang dapat magpa-screen
Ang simpleng ultrasound ng tiyan ay makakakita ng abdominal aneurysm nang maaga, bago pa ito makapinsala. Hindi ito masakit at walang radiation. [Ref: ESC 2024 PAAD] [Ref: ESVS 2024 AAA]
| Sino | Test |
|---|---|
| Mga lalaking edad 65 pataas na naninigarilyo o dating naninigarilyo | Isang beses na ultrasound ng abdominal aorta [Ref: ESC 2024 PAAD] [Ref: AHA Aorta Health] |
| Mga lalaking 65 pataas, lalo na kung naninigarilyo o dating naninigarilyo, at iba pang mataas ang risk | Isang beses na ultrasound, ayon sa European vascular surgery guideline [Ref: ESVS 2024 AAA] |
| Lahat ng lalaking edad 75 pataas, at mga babaeng edad 75 pataas na naninigarilyo o may high blood | Isang beses na ultrasound [Ref: ESC 2024 PAAD] |
| Mga kapatid at anak, edad 50 pataas, ng taong may abdominal aortic aneurysm | Ultrasound [Ref: ESC 2024 PAAD] |
| Mga magulang, kapatid at anak ng taong may thoracic aneurysm o aortic dissection | Imaging ng aorta [Ref: ACC/AHA 2022 Aortic] |
| Mga taong may bicuspid aortic valve o namamanang kondisyon sa aorta | Regular na ultrasound ng puso, CT o MRI [Ref: ESC 2024 PAAD] [Ref: AHA Dissection 2026] |
Medyo magkakaiba ang payo ng mga guideline tungkol sa screening, lalo na para sa mga lalaking edad 65 hanggang 74 na hindi kailanman nanigarilyo. Matutulungan ka ng iyong doktor na magdesisyon.
Dapat bang ipasuri ang iyong aorta? Magtanong sa doktor.
Scan lang ang makakakita ng aneurysm, at ang doktor lang ang makapagsasabi kung gaano kadalas ito dapat suriin at kung kailan ito kailangang ayusin. Tumitingin si Dr. Aaron Christopher P. Novales ng mga pasyenteng may sakit sa aorta.
Biglaan at matinding sakit sa dibdib, likod o tiyan? Huwag nang hintayin ang konsulta sa klinika. Pumunta agad sa emergency room →
Pamumuhay nang may aneurysm
Tungkol sa mga gamot sa pahinang ito
Binabanggit dito ang mga gamot para lang matulungan kang maintindihan ang plano ng iyong doktor. Huwag bumili o uminom ng anumang gamot dahil lang nabasa mo ito rito. Inumin lang ang inireseta ng doktor para sa iyo, at huwag kailanman magsimula, tumigil o magbago ng dose nang mag-isa.
Magpatingin sa doktor para malaman ang gamutang tama para sa iyo →
Kadalasan, maliit pa ang aneurysm kapag maagang nakita. Binabantayan muna ito sa regular na scan sa halip na operahan agad. Ang laki ang pangunahing palatandaan ng risk, kaya sinusukat ito sa bawat scan. [Ref: ESC 2024 PAAD] [Ref: ESVS 2024 AAA] [Ref: ACC/AHA 2022 Aortic]
Huwag lumiban sa mga scanUltrasound para sa tiyan; CT, MRI o ultrasound ng puso para sa dibdib.
Kontrolin ang blood pressureNababawasan nito ang pressure sa pader ng aorta.
Itigil ang paninigarilyoPinabibilis ng paninigarilyo ang pagkasira ng mga artery.
Gamutin ang cholesterolPuwede kang resetahan ng doktor ng gamot na nagpapababa ng cholesterol.
[Ref: AHA Dissection 2026] [Ref: ESC 2024 PAAD] [Ref: ACC/AHA 2022 Aortic]
Kailan kailangang ayusin ang aneurysm
Kadalasang ipinapayo na ayusin ang aneurysm kapag mas mataas na ang risk na pumutok ito kaysa sa risk ng operasyon. [Ref: ESVS 2024 AAA] [Ref: ACC/AHA 2022 Aortic]
Ang doktor at ang aortic team ang magpapasya kung kailan kailangang ayusin ang aneurysm, batay sa laki nito, kung gaano kabilis itong lumalaki, sa anumang sintomas at sa iyong kabuuang kalusugan. Kailangang masuri agad ang bagong sakit sa tiyan, likod o dibdib, gaano man kaliit ang aneurysm.
Puwedeng ayusin ang aneurysm sa pamamagitan ng open surgery o ng stent graft na ipinapasok sa ugat mula sa singit. Pinakamabuti kung isang aortic team na may karanasan ang mag-aalaga sa iyo. Pagkatapos itong ayusin, kailangan mo ng follow-up na scan habambuhay. [Ref: ESC 2024 PAAD] [Ref: ACC/AHA 2022 Aortic] [Ref: ESVS 2024 AAA]
Aortic dissection
Puwedeng maramdaman ang dissection na parang atake sa puso, stroke, o blood clot sa baga, kaya napakahalaga ng mabilis na scan sa emergency room. Nakakapagligtas ng buhay ang mabilis na diagnosis at gamutan. [Ref: AHA Dissection 2026]
Type A: nasa ascending aorta (malapit sa puso)
Kadalasang kailangan ng emergency na operasyon. [Ref: ACC/AHA 2022 Aortic] [Ref: ESC 2024 PAAD]
Type B: nasa mas ibabang bahagi ng aorta
Kadalasang ginagamot muna ng mga gamot na nagpapababa ng blood pressure at heart rate. May ilang nangangailangan ng stent graft. [Ref: ACC/AHA 2022 Aortic] [Ref: ESC 2024 PAAD]
Itanong sa iyong doktor
Dalhin ang mga tanong na ito sa iyong konsulta.
- Dapat ba akong magpa-screening ultrasound ng aking aorta?
- Gaano kalaki ang aking aneurysm, at gaano kabilis itong lumalaki?
- Gaano kadalas ako kailangang magpa-scan?
- Dapat bang magpatingin din ang aking mga kapamilya?
- Ano ang target ng aking blood pressure?
Mga kaugnay na kondisyon
Mga guideline na pinagbatayan para sa pahinang ito
- ESC 2024 PAAD: Mazzolai L, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of peripheral arterial and aortic diseases. Eur Heart J 2024;45:3538–3700. Mahahalagang punto tungkol sa aorta: Buod ng ACC.
- ACC/AHA 2022 Aortic: Isselbacher EM, et al. 2022 ACC/AHA Guideline for the diagnosis and management of aortic disease. Circulation 2022.
- ESVS 2024 AAA: Wanhainen A, Van Herzeele I, Bastos Goncalves F, et al. ESVS 2024 Clinical Practice Guidelines on the management of abdominal aorto-iliac artery aneurysms. Eur J Vasc Endovasc Surg 2024;67:192–331.
- AHA Aorta Health: American Heart Association. Aorta health: risks and symptoms of aneurysm.
- AHA Dissection 2026: American Heart Association News. What is aortic dissection? Symptoms, causes and how to lower risk. 14 September 2026.
- Data sa prevalence: Song P, et al. The global and regional prevalence of abdominal aortic aneurysms. Ann Surg 2023;277(6):912–9.